KUKABILIANA NA MABADILIKO YA MAISHA YA KIBINAFSI

Kuandika

Uhariri – Maana na Umuhimu wa Kuhariri Matini

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya uhariri wa matini
- Kujadili umuhimu wa uhariri katika uandishi
- Tambua jinsi uhariri, kama vile kusahihisha ujumbe wa barua au makala ya gazeti, unavyohakikisha habari inaeleweka na kuaminika na hadhira

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya uhariri
- Kujadili hatua na kanuni za uhariri
- Kutambua makosa ya kisarufi na kitahajia katika sentensi

Kwa nini ni muhimu kuhariri kazi yako ya uandishi kama vile ripoti au barua ya maombi ya kazi kabla hujawasilisha kwa hadhira lengwa?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 91
- Matini yenye makosa
- Chati

- Kutambua makosa - Kujibu maswali

Matumizi ya Lugha

Ukanushaji – Wakati Uliopita

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya ukanushaji na kiambishi cha wakati uliopita
- Kutambua na kutumia viambishi vya ukanushaji wa wakati uliopita
- Tambua jinsi ukanushaji wa wakati uliopita unavyotumiwa kuelezea makosa tuliyoyaepuka, kama vile "Sikupanda panya bila ruhusa" katika mazungumzo ya ukweli

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya ukanushaji
- Kutambua kiambishi -ku- cha ukanushaji wa wakati uliopita
- Kutunga sentensi za ukanushaji wa wakati uliopita kuhusu mabadiliko ya maisha

Je, unaeleza vipi kuwa jambo fulani halikufanyika zamani, kama vile "Sikuchagua vizuri marafiki zangu wakati huo"?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 94
- Chati ya ukanushaji
- Vifaa vya kidijitali

- Kutambua viambishi - Kanusha sentensi - Orodha hakiki

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Kusikiliza kwa Kupambanua – Kupambanua Maana na Mielekeo
Kusoma kwa Kina – Kutumia Mbinu ya Kurashia

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua maana na mielekeo ya ujumbe kutoka kwa matini ya kusikiliza
- Kueleza usahihi wa ujumbe kwa kuzingatia msamiati, viziada lugha na kiimbo
- Tambua jinsi kupambanua ujumbe wa mshauri au mzazi, kwa mfano kutofautisha ushauri wa kweli na wa hisia tu, inavyosaidia maamuzi bora maishani

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusikiliza matini kutoka kwa mwalimu au mgeni
- Kutambua mielekeo ya ujumbe
- Kujadili vipengele vilivyotumiwa

Unawezaje kupambanua kama mshauri anakuambia ukweli au akuambia tu unachopenda kusikia, kwa kuzingatia sauti yake na maneno anayotumia?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 85
- Matini ya kusikiliza
- Vifaa vya kidijitali
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 88
- Matini ya "Hatma ya Ziara"

- Kutambua mielekeo - Kujadiliana - Kufanyiana tathmini

Kuandika

Uhariri – Hatua na Kanuni za Kuhariri Matini

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kujadili hatua za kuzingatia katika uhariri wa matini
- Kutumia kanuni za uhariri kurekebisha matini iliyotolewa
- Tambua jinsi hatua za uhariri, kama kusoma upya, kutambua makosa na kurekebisha, zinavyofanana na kujipitia kabla ya kufanya uamuzi muhimu maishani

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili hatua za uhariri na kanuni zake
- Kutambua makosa kwenye makala kuhusu mabadiliko ya maisha
- Kurekebisha makosa ya kisarufi, kitahajia na kiuakifishaji

Ni hatua zipi unapaswa kufuata unapohariri insha yako ili kuhakikisha ina ujumbe sahihi, lugha fasaha na hakuna makosa, kama vile unapopitia ombi la kazi?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 91
- Makala yenye makosa
- Orodha ya kanuni za uhariri

- Kutambua makosa - Kurekebisha matini - Orodha hakiki

Matumizi ya Lugha

Ukanushaji – Wakati Uliopo

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kujadili viambishi vya ukanushaji wa wakati uliopo
- Kutambua na kutumia ukanushaji wa wakati uliopo ipasavyo
- Tambua jinsi ukanushaji wa wakati uliopo unavyotumiwa kuelezea tabia ambazo mtu hazifanyi, kama vile "Sisomi bila kuelewa" au "Situmii muda mwingi kwenye mitandao ya kijamii"

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili viambishi vya ukanushaji wa wakati uliopo
- Kusoma kifungu na kutambua vitenzi vilivyokanushwa
- Kutunga sentensi za ukanushaji wa wakati uliopo

Unatumia vipi kiambishi kanushi kueleza tabia unayoiepuka sasa hivi, kama vile kueleza kwa mzazi wako kwamba "Sisomi usiku wa manane" au "Sijihusishi na tabia mbaya"?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 96
- Chati ya ukanushaji
- Kifungu cha mfano

- Kutambua viambishi - Kanusha sentensi - Kutunga sentensi

Kusikiliza na Kuzungumza

Kusikiliza kwa Kupambanua – Mazungumzo Kuhusu Mabadiliko ya Maisha

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kushiriki mazungumzo kuhusu mabadiliko ya maisha ya kibinafsi kwa kuzingatia msamiati, viziada lugha na kiimbo
- Kuwasikiliza wenzake na kutoa maoni kwa heshima
- Tambua jinsi mazungumzo ya wazi kuhusu mabadiliko, kama vile kujadili changamoto za ujana na mshauri, yanavyosaidia kupona na kukua

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuzungumza na wenzake kuhusu mabadiliko ya maisha yao
- Kutumia msamiati, viziada lugha na kiimbo kinachofaa
- Kuwasiliana na kutoa maoni kwa heshima

Unawasiliana vipi mabadiliko ya maisha yako kwa mwenzako, kama vile kubadilisha shule au kupoteza rafiki, ili yeye akuelewa ipasavyo?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 85
- Vifaa vya kidijitali
- Mwongozo wa mazungumzo

- Kushiriki mazungumzo - Kufanyiana tathmini - Orodha hakiki

Kusoma

Kusoma kwa Kina – Msamiati na Ujumbe kutoka Matini iliyorashiwa

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutoa msamiati na maana yake kutoka kwa matini iliyorashiwa
- Kutumia msamiati uliotambuliwa kutunga sentensi
- Tambua jinsi kurekodi na kujifunza msamiati mpya kutoka kwa vitabu unavyovisoma unavyoongeza ujuzi wa mawasiliano katika mazingira ya kazini na darasani

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutambua msamiati mpya kutoka kwa matini iliyosomwa
- Kutumia kamusi kueleza maana
- Kuandika sentensi kwa msamiati mpya na kurekodi katika shajara

Je, unarekodi vipi msamiati mpya unaouona unapopitia haraka makala ili uweze kuutumia baadaye katika mazungumzo au uandishi wako?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 88
- Shajara ya msamiati
- Kamusi

- Kutoa msamiati - Kutunga sentensi - Kufanyiana tathmini

Kuandika

Uhariri – Kuhariri Matini ya Mwanafunzi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuandika makala kuhusu suala mtambuko na kuihariri
- Kupata maoni ya mwenzake na kurekebisha makala
- Tambua jinsi uhariri wa kazi ya mwenzako, kama vile kusahihisha barua ya rafiki au makala ya gazeti la shule, unavyokuza ushirikiano na ustadi wa lugha

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuandika makala yenye aya tatu kuhusu mabadiliko ya maisha
- Kutoa makala kwa mwenzake ahariri
- Kusikia maoni na kurekebisha

Je, unasaidiaje mwenzako kuboresha kazi yake ya uandishi bila kumkera, kama vile unavyopitia insha yake na kutoa maoni ya kujenga?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 91
- Daftari la mwanafunzi
- Orodha hakiki ya uhariri

- Kuhariri makala - Kufanyiana tathmini - Kusomeana kazi

Matumizi ya Lugha

Ukanushaji – Wakati Ujao

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kujadili viambishi vya ukanushaji wa wakati ujao
- Kutambua na kutumia ukanushaji wa wakati ujao ipasavyo
- Tambua jinsi ukanushaji wa wakati ujao unavyotumiwa kueleza nia za mabadiliko, kama vile "Sitarudi kwa tabia ile mbaya" au "Sitakaa nyumbani bila kujifunza kitu"

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili viambishi vya ukanushaji wa wakati ujao
- Kutambua vitenzi vilivyokanushwa katika wakati ujao
- Kutunga sentensi za ukanushaji wa wakati ujao kuhusu mabadiliko ya maisha

Unaandaje azma yako ya siku zijazo kwa lugha sahihi ukitumia ukanushaji, kama vile "Sitaachana na ndoto zangu" au "Hamtanisikia nikisema sitaweza"?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 98
- Chati ya ukanushaji
- Vifaa vya kidijitali

- Kutambua viambishi - Kanusha sentensi - Kutunga kifungu

KUDHIBITI TAKA KATIKA MAZINGIRA

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Uzungumzaji wa Papo kwa Hapo – Maana na Miktadha
Kusoma kwa Ufasaha – Vipengele vya Kuzingatia

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya uzungumzaji wa papo kwa hapo
- Kujadili miktadha ambapo uzungumzaji huu hutokea (tamasha, sherehe, mikutano)
- Tambua jinsi uwezo wa kuzungumza papo kwa hapo, kama vile kujibu swali la mhariri wa gazeti au kuwasilisha ripoti ya dharura, unavyokuwa muhimu katika mazingira ya kazi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutafiti maana ya uzungumzaji wa papo kwa hapo
- Kujadili miktadha ambapo hutokea
- Kutambua kanuni za uzungumzaji huu

Je, unajua nini cha kusema unapoulizwa ghafla kutoa maoni kuhusu usafi wa mazingira katika mkutano wa jamii bila maandalizi yoyote?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 102
- Vifaa vya kidijitali
- Chati ya kanuni
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 104
- Video za usomaji

- Kujibu maswali - Kujadiliana

Kuandika

Uandishi wa Kiuamilifu – Maana na Umuhimu wa Notisi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya notisi ili kuipambanua
- Kueleza umuhimu wa notisi katika mawasiliano
- Tambua jinsi notisi, kama vile notisi ya mkutano wa wazazi au tangazo la kampuni, inavyofanikisha mawasiliano ya haraka na wazi katika mazingira ya biashara na serikali

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya notisi na umuhimu wake
- Kutafiti mtandaoni mifano ya notisi
- Kujadili vipengele vya notisi kwa kurejelea mfano

Je, notisi tofautianaje na ujumbe wa kawaida wa simu, na kwa nini notisi rasmi ya mkutano au tukio ina nguvu zaidi ya mawasiliano ya kila siku?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 107
- Mfano wa notisi
- Vifaa vya kidijitali

- Kujibu maswali - Kutambua vipengele - Kujadiliana

Matumizi ya Lugha

Aina za Maneno – Vielezi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya vielezi na kutambua aina zake
- Kutumia vielezi ipasavyo katika sentensi
- Tambua jinsi vielezi, kama vile "haraka," "taratibu," "nje," vinavyotumiwa kuelezea vitendo vya kila siku kama vile "Tupa taka polepole kwenye pipa"

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutambua vielezi katika sentensi
- Kueleza aina za vielezi (namna, mahali, wakati, idadi)
- Kujaza nafasi kwa vielezi vifaavyo

Unaelezea vipi jinsi jambo linavyofanyika bila kutumia vielezi, na kwa nini vielezi kama "haraka," "vizuri," au "kesho" ni muhimu katika mazungumzo ya kila siku?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 110
- Chati ya vielezi
- Vifaa vya kidijitali

- Kujaza pengo - Kutunga sentensi - Orodha hakiki

Kusikiliza na Kuzungumza

Uzungumzaji wa Papo kwa Hapo – Kanuni za Kuzingatia

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kujadili kanuni za uzungumzaji wa papo kwa hapo
- Kusikiliza mfano wa uzungumzaji kutoka kwa mwalimu au kifaa cha kidijitali
- Tambua jinsi kanuni za uzungumzaji wa papo kwa hapo, kama kulenga hadhira na kutumia toni ifaayo, zinavyofanya kazi kama vile zinazotumiwa na waandishi wa habari wa redio

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili kanuni za uzungumzaji wa papo kwa hapo
- Kusikiliza mfano wa uzungumzaji
- Kutambua kanuni zilizozingatiwa

Ukiomba kunena ghafla katika sherehe ya shule kuhusu udhibiti wa taka, unazingatia kanuni zipi ili ujumbe wako ufike kwa hadhira bila mkanganyiko?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 102
- Vifaa vya kidijitali
- Chati ya kanuni

- Kutambua kanuni - Kujadiliana - Orodha hakiki

Kusoma

Kusoma kwa Ufasaha – Kusoma Kifungu cha Maelezo

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kusoma kifungu cha maelezo kuhusu udhibiti wa taka akizingatia matamshi bora, kasi ifaayo (maneno 125 kwa dakika), kiimbo na viziada lugha
- Kujadili vipengele vya kusoma kwa ufasaha vilivyodhihirika
- Tambua jinsi kusoma kwa ufasaha, kama ilivyo kwa wasomaji wa matangazo ya bidhaa, kunavyojenga imani na kuvutia watazamaji

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma kifungu cha maelezo kuhusu udhibiti wa taka kwa kuzingatia vipengele vyote
- Kujadili jinsi ulivyosoma
- Kupata maoni ya wenzake

Unaona tofauti gani kati ya kusoma kwa ufasaha na bila ufasaha unaposikiliza matangazo ya redio kuhusu usafi wa mazingira au programu ya watoto?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 104
- Kifungu cha maelezo
- Vifaa vya kidijitali

- Kusoma kwa sauti - Kufanyiana tathmini - Orodha hakiki

Kuandika

Uandishi wa Kiuamilifu – Vipengele vya Notisi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kujadili vipengele vya kuzingatia katika kuandika notisi (ujumbe, mtindo, umbo)
- Kutambua muundo wa notisi kutoka kwa mfano
- Tambua jinsi muundo wa notisi, kama jina la taasisi, tarehe, hadhira na mwili, unavyofanana na muundo wa barua rasmi ya kampuni au shirika

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma notisi ya mfano ya siku ya upanzi wa miche
- Kujadili vipengele vya notisi kutoka kwa mfano
- Kutambua umbo la notisi

Notisi ya mkutano wa chama cha mazingira shuleni inapaswa kujumuisha nini ili washiriki wote wajue nini kitafanyika, wapi, lini na nani anahusika?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 107
- Mfano wa notisi
- Vifaa vya kidijitali

- Kutambua vipengele - Kujibu maswali - Orodha hakiki

Matumizi ya Lugha

Aina za Maneno – Viunganishi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya viunganishi na mifano yake
- Kutumia viunganishi mbalimbali ipasavyo katika sentensi
- Tambua jinsi viunganishi kama "na," "lakini," "kwa sababu" vinavyounganisha mawazo katika hoja za mazungumzo, kama vile "Tutadhibiti taka kwa sababu tutunzapo mazingira tunaepuka magonjwa"

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana na aina za viunganishi
- Kutambua viunganishi kwenye kifungu cha maelezo
- Kujaza nafasi kwa viunganishi vifaavyo

Tofauti ya sentensi "Tupa taka. Weka mazingira safi" na "Tupa taka ili uweke mazingira safi" ni ipi, na kiunganishi hicho kinabadilisha vipi nguvu ya ujumbe?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 111
- Kifungu cha maelezo
- Kadi za viunganishi

- Kujaza pengo - Kutunga sentensi - Kutunga aya

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Uzungumzaji wa Papo kwa Hapo – Mazoezi ya Kuzungumza
Kusoma kwa Ufasaha – Msamiati na Ujumbe kutoka Kifungu cha Maelezo

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kushiriki uzungumzaji wa papo kwa hapo kuhusu usafi wa mazingira kwa kuzingatia kanuni zifaazo
- Kutoa maoni kwa heshima kuhusu uzungumzaji wa wenzake
- Tambua jinsi mazoezi ya uzungumzaji wa papo kwa hapo, kama vile mazoezi ya waigizaji au waandishi wa habari, inavyojenga ujasiri wa kuwasiliana haraka na kwa usahihi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuigiza uzungumzaji wa papo kwa hapo wa shughuli ya kusafisha soko
- Kuzingatia kanuni zote za uzungumzaji
- Kutoa maoni ya heshima kwa wenzake

Unajengaje ujasiri wa kuzungumza papo kwa hapo mbele ya watu kuhusu suala zito kama udhibiti wa taka, bila kujiandaa kwa muda mrefu?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 102
- Mwongozo wa maigizo
- Vifaa vya kidijitali
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 104
- Matini za kidijitali
- Shajara ya msamiati

- Maigizo - Kufanyiana tathmini - Orodha hakiki

Kuandika

Uandishi wa Kiuamilifu – Kuandika Notisi ya Mkutano

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuandika notisi ya mkutano wa chama cha mazingira kwa kuzingatia vipengele vifaavyo
- Kusambaza notisi na kupata maoni ya wenzake
- Tambua jinsi ujuzi wa kuandika notisi unavyofaa katika mazingira ya kazi, kama vile msaidizi wa ofisi au mwandishi wa habari anayehitaji kupeleka taarifa haraka

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuandika notisi ya mkutano wa uhamasishaji wa mazingira
- Kuwasambazia wenzake notisi na kupata maoni
- Kurekebisha notisi kulingana na maoni

Je, unaandika vipi notisi inayojibu maswali yote muhimu – nini kitafanyika, wapi, lini, na nani anahusika – kwa lugha fupi, wazi na ya kuvutia hadhira?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 107
- Daftari au tarakilishi
- Orodha hakiki ya notisi

- Kuandika notisi - Kufanyiana tathmini - Orodha hakiki

Matumizi ya Lugha

Aina za Maneno – Vihusishi na Vihisishi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya vihusishi na vihisishi na kutoa mifano
- Kutumia vihusishi na vihisishi ipasavyo katika sentensi
- Tambua jinsi vihisishi kama "Huraa!" au "Salaale!" vinavyotumiwa kuonyesha hisia za papo kwa hapo, kama vile mtu anaposhangaa kuona uharibifu wa mazingira

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza na kutoa mifano ya vihusishi na vihisishi
- Kutambua vihusishi na vihisishi kwenye mazungumzo
- Kutunga sentensi kwa kila aina

Mbali na kusema "nilifurahi," kwa nini kutumia kihisishi kama "Huraa!" kunabeba nguvu zaidi ya hisia, na ungeitumia lini kihisishi hicho badala ya maneno ya kawaida?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 113
- Mazungumzo ya mfano
- Kadi za vihisishi

- Kutambua vihusishi na vihisishi - Kutunga sentensi - Kujaza pengo

UADILIFU KATIKA UONGOZI SHULENI

Kusikiliza na Kuzungumza

Kuzungumza kwa Ufasaha – Maana na Sifa za Mjadala

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya mjadala na kuupambanua na aina nyingine za mazungumzo
- Kujadili sifa za mjadala
- Tambua jinsi stadi za mjadala, kama vile kujadili ahadi za mgombea wa kiti au kupinga sera ya kampuni, zinavyosaidia mtu kujiamini na kulinda haki zake katika mazingira ya kazi na jamii

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya mjadala
- Kujadili sifa za mjadala (pande mbili, utaratibu, hoja thabiti)
- Kutambua mjadala kutoka kwa aina nyingine za mazungumzo

Mjadala unatofautiana vipi na mazungumzo ya kawaida ya baina yako na rafiki, na stadi gani za mjadala zinakusaidia unapohitajika kutetea haki yako kazini au mbele ya mamlaka?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 119
- Vifaa vya kidijitali
- Chati ya sifa

- Kujibu maswali - Kujadiliana - Orodha hakiki

Kusoma

Kusoma kwa Ufahamu – Maana na Vipengele vya Kifungu Simulizi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya kifungu simulizi
- Kutambua vipengele vya kuzingatia katika usomaji wa kifungu simulizi
- Tambua jinsi kuelewa vipengele vya kifungu simulizi, kama vile msuko wa hadithi na wahusika, kunavyosaidia katika kuelewa riwaya, filamu au ripoti ya tukio la kijamii

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya kifungu simulizi
- Kujadili vipengele vya kuzingatia katika usomaji
- Kutabiri ujumbe kwa kurejelea kichwa au picha

Je, unabainishaje wahusika, matukio na ujumbe mkuu katika hadithi au ripoti ya mkutano wa shule unaoisoma kwa mara ya kwanza?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 121
- Vifaa vya kidijitali
- Chati ya vipengele

- Kujibu maswali - Kujadiliana

Kuandika

Uandishi wa Kiuamilifu – Maana na Umuhimu wa Shajara

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya shajara ili kuibainisha
- Kujadili umuhimu wa shajara katika uandishi wa kiuamilifu
- Tambua jinsi shajara, kama vile shajara ya kiranja mkuu au ya meneja wa mradi, inavyosaidia mtu kukumbuka majukumu na kushirikiana na wenzake bila mkanganyiko

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya shajara
- Kujadili umuhimu wake na aina zake
- Kusoma mifano ya shajara ya kibinafsi na rasmi

Je, kiongozi wa mradi wa shule asingetumia shajara, ni changamoto zipi angeweza kukabili katika kusimamia shughuli na wanachama wake?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 124
- Mifano ya shajara
- Vifaa vya kidijitali

- Kujibu maswali - Kutambua vipengele - Kujadiliana

Matumizi ya Lugha
Kusikiliza na Kuzungumza

Uundaji wa Maneno – Mbinu ya Mkato
Kuzungumza kwa Ufasaha – Kanuni za Kuandaa Mjadala

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza dhana ya uundaji wa maneno na mbinu ya mkato
- Kutambua maneno yaliyoundwa kwa mbinu ya mkato
- Tambua jinsi maneno ya mkato kama "kakangu," "babangu," inavyofanya mazungumzo ya kila siku kuwa ya asili na ya karibu zaidi, kama vile unapomwambia jirani yako mtu wa familia yako

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza dhana ya uundaji wa maneno
- Kutambua maneno ya mkato kwenye kifungu
- Kuunda maneno ya mkato kwa kutumia nomino na vivumishi vimilikishi

Unatumia maneno ya mkato kama "mamangu" badala ya "mama yangu" lini, na mazungumzo yanabadilika vipi kwa hisia na ukaribu unapotumia mkato badala ya maneno mawili?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 128
- Chati ya maneno ya mkato
- Vifaa vya kidijitali
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 119
- Karatasi za kuandikia hoja

- Kuunda maneno ya mkato - Kutunga sentensi - Orodha hakiki

Kusoma

Kusoma kwa Ufahamu – Kusoma Kifungu Simulizi na Kutambua Ujumbe

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kusoma kifungu simulizi kuhusu mkutano wa wazazi shuleni
- Kutambua ujumbe, kupanga matukio na kueleza msamiati
- Tambua jinsi stadi za kuelewa kifungu simulizi zinavyofaa kwa kuelewa ripoti za biashara, barua za shirika au hadithi za habari zinazochapishwa gazetini

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma kifungu simulizi cha "Mkutano wa Wazazi Shuleni Mamboleo"
- Kutambua ujumbe, kupanga matukio na kueleza msamiati
- Kujibu maswali ya ufahamu

Unapanga vipi matukio ya habari uliyoisoma katika gazeti ili kuelewa ni tukio gani lilitangulia na ni nini lililofuata, kama vile katika ripoti ya uchaguzi wa viongozi wa shule?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 121
- Kifungu simulizi
- Kamusi

- Kujibu maswali - Kupanga matukio - Kutambua msamiati

Kuandika

Uandishi wa Kiuamilifu – Vipengele na Aina za Shajara

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kujadili vipengele vya muundo wa shajara (tarehe, siku, mwaka, mwili)
- Kueleza aina za shajara (kibinafsi na rasmi)
- Tambua jinsi aina mbalimbali za shajara, kama shajara ya kiranja, ya meneja au ya hospitali, zinavyotumikia madhumuni tofauti katika mazingira ya kazi na maisha ya kibinafsi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma mifano ya shajara ya kibinafsi na ya kiranja
- Kujadili vipengele vya muundo na aina za shajara
- Kuchunguza mifano zaidi ya shajara mtandaoni

Tofauti kati ya shajara yako ya kibinafsi na shajara rasmi ya kiranja au afisa wa ofisi ni ipi, na kwa nini ni muhimu kujua tofauti hizo unapoingia mazingira ya kazi?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 124
- Mifano ya shajara
- Vifaa vya kidijitali

- Kutambua vipengele - Kujadiliana - Orodha hakiki

Matumizi ya Lugha

Uundaji wa Maneno – Mbinu ya Kuambatanisha

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza mbinu ya kuambatanisha katika uundaji wa maneno
- Kutambua na kuunda nomino ambata
- Tambua jinsi nomino ambata kama "baruapepe," "kipazasauti," au "mwanaanga" zilivyoundwa kujibu mahitaji ya mawasiliano ya kisasa na teknolojia

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza mbinu ya kuambatanisha kwa mifano
- Kutambua nomino ambata kwenye kifungu
- Kuunda nomino ambata na kuziandika katika sentensi

Nomino kama "baruapepe" na "kipazasauti" ziliundwa kwa njia ya kuambatanisha ili kuelezea vitu vipya vya teknolojia – unafikiri lugha ingefanya nini bila mbinu hii ya kuunda maneno mapya?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 130
- Chati ya nomino ambata
- Vifaa vya kidijitali

- Kuunda nomino ambata - Kutunga sentensi - Orodha hakiki

Kusikiliza na Kuzungumza

Kuzungumza kwa Ufasaha – Mazoezi ya Kushiriki Mjadala

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kushiriki mjadala kuhusu uadilifu wa wanafunzi katika uongozi wa shule kwa kuzingatia kanuni zifaazo
- Kutoa na kukabiliana na hoja kwa lugha ya adabu
- Tambua jinsi stadi za mjadala zinavyofaa katika mazungumzo ya biashara, vikao vya bodi na mazungumzo ya kisiasa ambapo pande mbili lazima zikubaliane au kutofautiana

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuandaa hoja za mjadala kuhusu "Wanafunzi waadilifu wapewe uongozi shuleni"
- Kushiriki mjadala kwa kuzingatia kanuni zote
- Kupata maoni ya wenzake

Unatetemeka au unajiamini zaidi unapojaribu kushawishi kundi kubwa kuhusu suala zito, na unafanya nini ili ujasiri wako uonekane katika sauti na mwili wako wakati wa mjadala?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 119
- Karatasi za hoja
- Vifaa vya kidijitali

- Kushiriki mjadala - Kufanyiana tathmini - Orodha hakiki

Kusoma

Kusoma kwa Ufahamu – Msamiati na Maswali ya Ufahamu

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutumia msamiati kutoka kwa kifungu simulizi ipasavyo katika sentensi
- Kutoa maoni kuhusu ujumbe wa kifungu
- Tambua jinsi kuelewa na kutumia msamiati mzuri wa kifungu simulizi unavyokuwezesha kuzungumza na kuandika kwa ufasaha zaidi, kama vile ripoti ya mwandishi wa habari au mshairi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana za msamiati kutoka kwa kifungu
- Kutunga sentensi kwa msamiati huo
- Kujadili ujumbe wa kifungu na kuwasilisha maoni

Je, unawezaje kutumia msamiati tajiri wa kifungu simulizi ulichokisoma katika mazungumzo yako ya kila siku ili uonekane ni mtu wa lugha bora na anayeaminika?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 121
- Kamusi
- Daftari la msamiati

- Kutunga sentensi - Kujibu maswali - Kufanyiana tathmini

Kuandika

Uandishi wa Kiuamilifu – Kuandika Shajara ya Uchaguzi wa Viongozi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuandika shajara ya tukio la uchaguzi wa viongozi shuleni kwa kuzingatia muundo, mtindo na ujumbe
- Kusomea wenzake shajara na kupata maoni
- Tambua jinsi ujuzi wa kuandika shajara unavyofaa kwa watu wanaofanya kazi ofisini, hospitalini au kwenye mashirika ambapo rekodi za kila siku ni muhimu kisheria

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuandika shajara ya uchaguzi wa viongozi shuleni
- Kuwasomea wenzake shajara na kupata maoni
- Kurekebisha shajara kulingana na maoni

Je, ungekuwa kiranja mkuu, ungerekodiaje shajara yako ya wiki ili kusaidia utiririko wa shughuli na kukumbuka majukumu yako yote vizuri?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 124
- Daftari au tarakilishi
- Mifano ya shajara

- Kuandika shajara - Kufanyiana tathmini - Orodha hakiki

Matumizi ya Lugha
Kusikiliza na Kuzungumza

Uundaji wa Maneno – Mbinu ya Uradidi
Kuzungumza kwa Ufasaha – Ushawishi kuhusu ukweli fulani

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza mbinu ya uradidi katika uundaji wa maneno
- Kutambua na kuunda maneno ya uradidi
- Tambua jinsi maneno ya uradidi kama "polepole," "tembeatembea," au "mmojammoja" yanavyofanya lugha iwe ya kuvutia na yenye msisitizo, kama vile katika ushairi, michezo ya watoto au matangazo

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza mbinu ya uradidi kwa mifano
- Kutambua maneno ya uradidi kwenye sentensi
- Kuunda maneno ya uradidi na kutunga sentensi

Maneno ya uradidi kama "haraka haraka" au "mmojammoja" yanabeba nguvu ya msisitizo – yanabadilika vipi maana ya sentensi unapotumia uradidi badala ya neno moja tu?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 131
- Chati ya uradidi
- Vifaa vya kidijitali
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 134–135
- Chati ya kanuni

- Kuunda maneno ya uradidi - Kutunga sentensi - Kufanyiana tathmini

JINSIA NA TAALUMA

Kusoma

Ufupisho – Kifungu cha kupasha habari

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya ufupisho ili kuupambanua
- Kujadili miktadha ambapo ufupishaji wa habari hutumika
- Tumia stadi ya ufupisho katika maisha ya kila siku kama vile kuandika vidokezo vya habari au masomo

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili maana ya ufupisho
- Kulinganisha kifungu kirefu na kifungu kilichofupishwa
- Kutambua vipengele vya ufupisho (hoja kuu, mtiririko, uangavu)

Ufupisho wa habari unachangia vipi mawasiliano ya haraka?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 137–138
- Vifungu vya gazeti
- Chati ya vipengele

- Kutambua vipengele - Kulinganisha vifungu - Maswali ya ufahamu

Kuandika

Uandishi wa Kiubunifu – Masimulizi kutokana na picha

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya insha ya masimulizi kutokana na picha
- Kutambua vipengele vya muundo wa insha hii (kichwa, utangulizi, mwili, hitimisho)
- Furahia kuandika insha ya masimulizi kama njia ya kueleza maisha halisi ya watu katika jamii

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutazama picha mbalimbali na kuzielezeana
- Kujadili ujumbe unaoweza kutolewa na picha
- Kutambua muundo wa insha ya masimulizi ya picha

Unazingatia nini unapoandika masimulizi kutokana na picha?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 141
- Picha mbalimbali
- Mifano ya insha

- Kutambua muundo - Kujadili ujumbe wa picha - Orodha hakiki

Matumizi ya Lugha

Vinyume – Vinyume vya nomino

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya kinyume cha neno
- Kutambua vinyume vya nomino vinavyozingatia jinsia, umri, hisia, uhusiano na mazingira
- Tumia vinyume vya nomino sawasawa na unavyotofautisha hali mbili tofauti katika maisha halisi kama jua na mvua au ujasiri na hofu

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya kinyume
- Kutambua na kuorodhesha nomino na vinyume vyake
- Kutunga sentensi kwa kutumia vinyume vya nomino

Vinyume vya nomino hutusaidia vipi kueleza hali mbili tofauti?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 146–149
- Kadi za nomino
- Chati ya vinyume

- Kuambatanisha nomino na vinyume - Kutunga sentensi - Kujaza pengo

Kusikiliza na Kuzungumza

Kuzungumza kwa Ufasaha – Ushawishi kuhusu ukweli fulani

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kujadili kanuni za uzungumzaji wa kushawishi
- Kutoa mifano ya matumizi ya lugha ya kuvutia, hisia na ithibati
- Heshimu haki ya jinsia zote kushiriki katika taaluma mbalimbali bila ubaguzi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutazama video ya mazungumzo ya kushawishi
- Kujadili kanuni zilizotumika (ujumbe, lugha ya hisia, sauti, viziada lugha)
- Kuandaa vidokezo vya hotuba ya kushawishi

Ni kanuni zipi muhimu za kuzingatia ili kushawishi hadhira?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 135–136
- Vifaa vya kidijitali (video)
- Karatasi za hoja

- Kutambua kanuni - Kutathmini video - Orodha hakiki

Kusoma

Ufupisho – Kifungu cha kupasha habari

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kujadili vipengele vya kuzingatia katika kufupisha kifungu
- Kudondoa hoja kuu na kuziandika kwa maneno yake mwenyewe
- Tumia ufupisho katika kazi za kila siku kama vile kuandaa madokezo ya mkutano au kuandika ripoti fupi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma kifungu cha kupasha habari kuhusu jinsia na taaluma
- Kutambua hoja kuu katika kila aya
- Kuandaa rasimu ya ufupisho kwa maneno ya mwanafunzi mwenyewe

Unazingatia nini unapofupisha kifungu cha habari?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 138–140
- Kifungu cha habari (gazeti au mtandao)
- Daftari

- Kutambua hoja kuu - Kuandika ufupisho - Wanafunzi kufanyiana tathmini

Kuandika

Uandishi wa Kiubunifu – Masimulizi kutokana na picha

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuchambua ujumbe kutokana na picha zilizotolewa
- Kupanga matukio katika mtiririko unaofaa
- Furahia kuandika masimulizi kama njia ya kuonyesha ukweli wa maisha na mahusiano ya kijinsia katika kazi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutazama picha zinazohusiana na jinsia na taaluma
- Kujadili matukio yanayoweza kutolewa
- Kupanga vidokezo kwa mtiririko wa mwanzo, mwili na hitimisho

Ujumbe wa picha unaathiri vipi maudhui ya insha unayoiandika?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 141–145
- Picha 3–4 zinazohusiana
- Mwongozo wa kuandika

- Kupanga matukio - Kujadili ujumbe - Orodha hakiki

Matumizi ya Lugha
Kusikiliza na Kuzungumza

Vinyume – Vinyume vya vitenzi
Kuzungumza kwa Ufasaha – Ushawishi kuhusu ukweli fulani

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya vinyume vya vitenzi
- Kutambua vitenzi vya kauli ya kutendua vinavyounda vinyume
- Tumia vinyume vya vitenzi katika mazungumzo kama vile kuingia/kutoka au jenga/bomoa ili kuwasiliana kwa uwazi zaidi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili vitenzi na vinyume vyake (vaa–vua, jenga–bomoa)
- Kuandika sentensi upya kwa kutumia kinyume cha kitenzi
- Kugeuza sentensi zilizo na vitenzi vya kauli ya kutenda hadi kutendua

Vitenzi vya kinyume hutusaidia vipi kuwasilisha maana tofauti?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 150–152
- Kapu la maneno
- Chati ya vitenzi
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 135–136
- Vifaa vya kurekodi
- Orodha hakiki ya kanuni

- Kuambatanisha vitenzi na vinyume - Kutunga sentensi - Kujaza pengo

Kusoma

Ufupisho – Kifungu cha kupasha habari

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kufupisha aya tano za mwanzo za kifungu kwa maneno 150
- Kuwasilisha ufupisho kwa wenzake na kupokea maoni
- Tumia ufupisho kuhifadhi muda kama unavyofanya unapotafuta habari kwa haraka magazetini au mtandaoni

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma kifungu kirefu na kukifupisha kwa maneno 150
- Kuwasilisha ufupisho darasani
- Kurekebisha ufupisho kwa kuzingatia maoni ya wenzake

Je, ufupisho wako unahifadhi ujumbe wa asili wa kifungu?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 140
- Kifungu cha habari kirefu
- Vigezo vya ufupisho

- Kuandika ufupisho - Uwasilishaji - Kutathmini ufupisho wa mwenzake

Kuandika

Uandishi wa Kiubunifu – Masimulizi kutokana na picha

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuandika insha kamili ya masimulizi kutokana na picha kwa kuzingatia ujumbe, mtindo na muundo
- Kurekebisha insha kwa kuzingatia maoni ya wenzake
- Furahia kuandika insha inayoakisi ushirikiano wa jinsia zote katika taaluma mbalimbali

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuandika insha kamili ya masimulizi kutokana na picha
- Kuwasomea wenzake insha na kupokea maoni
- Kurekebisha kazi kwa kuzingatia vigezo vya uandishi

Je, insha yako inaakisi kwa usahihi ujumbe uliopo kwenye picha?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 141–145
- Vigezo vya tathmini
- Daftari/tarakilishi

- Kuandika insha - Kusomeana kazi - Potifolio

Matumizi ya Lugha

Vinyume – Vinyume vya vivumishi na vihusishi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua vinyume vya vivumishi (baya–bora, fupi–refu, dogo–kubwa)
- Kutambua vinyume vya vihusishi vya mahali na wakati (mbele–nyuma, kabla–baada)
- Tumia vinyume vya vivumishi na vihusishi katika maelezo ya kila siku kama vile kuelezea umbali, ukubwa au wakati wa matukio

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili vinyume vya vivumishi na kutoa mifano
- Kutambua vinyume vya vihusishi kwenye kifungu
- Kutunga sentensi kwa kutumia vinyume vya vivumishi na vihusishi

Vinyume vya vivumishi na vihusishi hutusaidiaje kuelezea ulimwengu unaotuzunguka?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 152–155
- Chati ya vinyume
- Picha zinazoonyesha tofauti

- Kutambua vinyume - Kutunga sentensi - Kuandika sentensi upya